Start Region Przyroda Kluby Prasa Poezja Galeria Linki
               
 
Artykuł

"Przegląd Techniczny" nr 39 z 1996 r.

ŚRODOWISKO, W KTÓRYM ŻYJEMY

W DORZECZU PILICY

Dorzecze Pilicy to rozległa sieć powiązań, której życiodajny układ tworzy 50 rzeczek i strumieni na terenie województw katowickiego, częstochowskiego, kieleckiego, łódzkiego, piotrkowskiego, radomskiego i skierniewickiego. Od wieków są one wykorzystywane przez ludzi; daje to jednak nie tylko określone pożytki, lecz także coraz bardziej naraża na niekorzystne zmiany.

Oto przykłady. Rozbudowa i eksploatacja ośrodków wczasowych i Centrum Przygotowań Olimpijskich w Spale przyczyniły się znacznie do postępującego niszczenia Puszczy Spalskiej. Funkcjonowanie Zalewu Sulejowskiego, niezbędnego do zaopatrzenia Łodzi w wodę, spowodowało widoczne obniżenie poziomu wody w dalszym biegu Pilicy i niekorzystne zmiany przyrodnicze na rozległych obszarach przybrzeżnych. Wyrażają się one m.in. przesuszeniem łąk i lasów, w wyniku czego na teren dawniej wilgotny wkraczają rośliny sucholubne (kostrzewa owcza, mietlica zwyczajna, macierzanka piaskowa, szczotlica siwa, zawciąg pospolity, goździk kartuzek i inne). Obserwuje się towarzyszącą temu zmianę awifauny; wycofują się gatunki wymagające wilgotnych łąk czy niewielkich, okresowo zalewanych zagłębień. Kulika wielkiego już tutaj nie spotyka się. Coraz rzadsze stają się rycyk, krwawodziób, bekas kszyk, sieweczka obrożna, rybitwa białoczelna, dziwonia, remiz, bocian czarny, błotniak pospolity. Zanikające starorzecza uniemożliwiają funkcjonowanie siedlisk żab, kumaków, żółwi błotnych. Zapomniano także - co stwarza określone zagrożenia dla samego akwenu i jego otoczenia, jak również dla jakości wody dostarczanej Łodzi - o zapewnieniu Zalewowi Sulejowskiemu stosownej ochrony przed zanieczyszczeniami (oczyszczalnie ścieków w okolicznych miejscowościach i wczasowiskach).

Na szczęście sprawy dorzecza Pilicy - co jest korzystnym znakiem czasu - spotykają się z coraz większym zainteresowaniem mieszkańców, samorządów terytorialnych i czynników państwowych. Jest to dostrzegalne zwłaszcza na łamach czasopism Eko-Pilica (Tomaszów Mazowiecki) i Rozmowy Nadpilickie (Piotrków Trybunalski). Sformułowano także, opublikowane na tych łamach, wstępne założenia kompleksowej koncepcji urządzenia tego ekosystemu, obejmujące całą zlewnię rzeki, usytuowaną w centralnej części Polski.

Na tę koncepcję składają się: stworzenie programu rozwoju dorzecza - Eko-Pilica - założenie Muzeum Pilicy, Fundusz Banku "Pilica".

Celem programu "Eko-Pilica" byłoby zagospodarowanie dorzecza zgodnie z zasadami ekorozwoju, czyli rozwoju trwałego i zrównoważonego. Jako jego główne zadania wskazuje się inwentaryzację przyrodniczą całego dorzecza i poszczególnych gmin oraz opracowanie i wdrożenie programu jego rozwoju i programów rozwoju poszczególnych gmin. Powinny one traktować ochronę i właściwe kształtowanie środowiska naturalnego za naczelną zasadę organizującą wszelkie inne przedsięwzięcia. Zalicza się do nich zwłaszcza ochronę przed zanieczyszczeniami, zaopatrzenie mieszkańców i gospodarki w wodę, konserwację obszarów biologicznie czynnych (rezerwaty, parki krajobrazowe itp.) i zabytków kultury oraz ośrodków leczniczych i rekreacyjnych.

Program powinien uwzględniać: rozwój produkcji przemysłowej i rolnej zgodnej z wymogami ekorozwoju, ekoturystyki i wypoczynku; prowadzenie edukacji ekologicznej. Miałaby nastąpić również weryfikacja istniejących i przygotowanie zgodnych z polityką ekorozwoju planów zagospodarowania dorzecza, poszczególnych gmin i ich związków.

Muzeum Pilicy miałoby gromadzić, chronić i udostępniać obiekty i przedmioty przyrodnicze oraz kultury materialnej i duchowej.

Do jego zadań należałoby także przygotowywanie i wydawanie przewodników krajoznawczych i kulturoznawczych, folderów, książek, w tym monografii ciekawych obszarów i obiektów, promowanie działalności społeczno-kulturalnej oraz szkolenie przewodników.

Fundusz (Bank) "Pilica" gromadziłby i obracał środkami finansowymi na realizację celów i przedsięwzięć wynikających z programu rozwoju dorzecza.

Wydatkami wymienionych przedsięwzięć powinna - zdaniem rzeczników ekorozwoju dorzecza - podołać Fundacja (lub Agencja) "Pilica". Jako członków takiej organizacji widzą oni: Związek Gmin "Pilica" (z siedzibą w Nowym Mieście), Związek Komunalny Gmin Nadpilicznych (z siedzibą w Tomaszowie Mazowieckim), gminy nie należące do wymienionych związków, zarządy Lasów Państwowych, zarządy parków krajobrazowych, zakłady pracy i usług należące do wszystkich form własności oraz innych.

Zamysł powołania fundacji zrodził się kilka lat temu. Ostatnio przystąpiono do konkretyzacji jego założeń merytorycznych i organizacyjnych, które powinny dać pożądane skutki.

Stanisław Abramczyk

Dolina Pilicy znajduje się w całości na obszarze tworzonego systemu parków krajobrazowych: Jurajskich (od ujścia Czarnej Włoszczowskiej do granic Przedborza), Sulejowskiego (ok. 56 km biegu rzeki od Skotnik do Smardzewic), Spalsko-Inowłodzkiego (odcinek 40 km od Spały po Domaniewice). W jej bezpośrednim sąsiedztwie istnieją także rezerwaty przyrody oraz - w kilkunastu miejscowościach - stare drzewa, parki, głazy narzutowe, odkrywki geologiczne i archeologiczne, znakomite miejsca (punkty) widokowe.